van gedrag naar begrip

Wat zijn
karakterstructuren?

Waarom trek je je terug als iets spannend wordt? Waarom ga je harder werken, pas je je aan of houd je de controle?

Karakterstructuren beschrijven patronen in hoe je denkt, voelt en reageert. Ze helpen je onderzoeken hoe je jezelf hebt leren beschermen, welke kwaliteiten je daarbij hebt ontwikkeld en waar je nu tegenaan loopt. Zo leer je jezelf en anderen beter begrijpen, juist op de momenten dat het niet vanzelf gaat.

Je bent meer dan je patroon.

Herkenning begint met begrijpen

De zes karakterstructuren

Binnen deze benadering onderscheiden we zes karakterstructuren. Elke structuur beschrijft een andere manier om met spanning, behoeften en contact om te gaan. Die manier begon ooit als bescherming en hielp je om te gaan met wat er van je gevraagd werd. Later kan dezelfde reactie gaan knellen.

Je kunt jezelf in meerdere beschrijvingen herkennen. Meestal staan er twee of drie meer op de voorgrond. Welke patronen naar voren komen, hangt ook af van de situatie en de mensen met wie je bent. Lees de beschrijvingen daarom niet als zes hokjes waaruit je moet kiezen. Sta vooral stil bij wat je herkent: wanneer helpt een patroon je, wanneer gaat het knellen en wat zou je daarin willen leren?

Er mogen zijn en contact maken

De afwezige structuur

Je bent gevoelig en intuïtief, kunt goed observeren, zelfstandig nadenken en met oorspronkelijke ideeën komen. Als het druk of persoonlijk wordt, kun je je terugtrekken in je hoofd. Je probeert te begrijpen wat er gebeurt, maar merkt minder goed wat het met je doet. Je bent er nog wel, maar voor de ander moeilijker bereikbaar. Afstand geeft rust, terwijl je ook verlangt naar contact en het gevoel erbij te horen.

Waar ontwikkeling mogelijk is

Je leert opmerken wanneer je uit het contact raakt en hoe je weer terug kunt komen. Aandacht voor je lichaam en delen wat er in je omgaat helpen je om meer aanwezig te zijn, zonder jezelf te overspoelen. Even afstand nemen mag ook: het gaat erom dat je bewust kunt weggaan en weer terugkomen.

Wat heb jij nodig om in contact te blijven als het persoonlijk wordt?

Je behoeften kennen en kunnen ontvangen

De onverzadigbare structuur

Je kunt warm, zorgzaam en enthousiast zijn en gemakkelijk
contact leggen. Tegelijk kun je sterk bezig zijn met wat je mist: aandacht, steun of waardering. Je geeft veel en hoopt dat anderen uit zichzelf zien wat jij nodig hebt. Dat rechtstreeks vragen is lastiger. Naar buiten toe kun je juist laten zien dat je niemand nodig hebt. Zelfs wanneer iemand je iets geeft, kan het moeilijk zijn om het werkelijk aan te nemen. Zo blijft het gevoel bestaan dat je tekortkomt.

Waar ontwikkeling mogelijk is

Je leert duidelijker voelen en uitspreken wat je nodig hebt. Daarbij gaat het om zelf verantwoordelijkheid nemen én steun durven vragen. Ook ontvangen wat er wel is, zonder alweer naar het volgende te zoeken, hoort daarbij.

Wat hoop je dat een ander vanzelf begrijpt, terwijl je het nog niet hebt gevraagd?

Verbonden zijn en zelf kiezen

De vervloeiende structuur

Je voelt de sfeer goed aan en kunt je gemakkelijk in anderen verplaatsen. Dat maakt je een prettige samenwerkingspartner. Maar wat een ander wil, weet je soms beter dan wat je zelf wilt. Als verschillen spanning oproepen, beweeg je mee of probeer je de harmonie te herstellen. Je zoekt verbinding, maar kunt daarin je eigen wensen en mening uit het oog verliezen. De vraag ‘Wat wil jij?’ blijkt dan moeilijker te beantwoorden dan je zou verwachten.

Waar ontwikkeling mogelijk is

Je oefent met je eigen voorkeur voelen, keuzes maken en je uitspreken. Daarbij leer je dat verbonden zijn niet betekent dat je hetzelfde moet willen. Een verschil mag blijven bestaan, zonder dat je het meteen hoeft op te lossen.

Wat wil jij zelf, voordat je kijkt naar wat de ander wil?

Je uitspreken en je grenzen serieus nemen

De opofferende structuur

Je kunt veel dragen, bent loyaal en hebt een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Anderen weten dat ze op je kunnen rekenen. Ook wanneer je eigenlijk niet wilt, neem je gemakkelijk iets op je. Je zegt ja, terwijl je vanbinnen nee voelt. Je wilt niemand teleurstellen of vindt dat je moet volhouden. Ondertussen kunnen vermoeidheid, irritatie en onvrede zich opstapelen. Aan de buitenkant blijf je vriendelijk, terwijl er vanbinnen steeds meer tegenzin ontstaat.

Waar ontwikkeling mogelijk is

Je leert eerder zeggen wat je wel en niet wilt, in plaats van te wachten tot het te veel wordt. Ook laten merken waar je plezier in hebt en ruimte nemen voor je eigen wensen horen daarbij. Je hoeft niet eerst alles voor anderen te hebben geregeld.

Welke nee van jou komt er regelmatig uit als een ja?

Je gevoel toelaten en je laten zien

De afstandelijke structuur

Je hebt oog voor kwaliteit, werkt zorgvuldig en kunt veel voor elkaar krijgen. Als je onzeker wordt, ga je vaak nog beter je best doen. Je wilt voldoen, geen fouten maken en laten zien dat je het aankunt. Je houdt jezelf onder controle en bent kritisch op wat niet goed genoeg is. Daarmee kun je je gevoelens en kwetsbaarheid op afstand houden. Je verlangt naar nabijheid, maar vindt het lastig om je te laten zien in wat je niet weet, niet kunt of moeilijk vindt.

Waar ontwikkeling mogelijk is

Je oefent met minder beheersen en meer laten zien wat er in je omgaat. Fouten mogen maken, hulp vragen en iets doen zonder dat het perfect hoeft te zijn, geven ruimte om minder hard voor jezelf te zijn.

Wat laat je niet zien uit angst dat het niet goed genoeg is?

Vertrouwen en niet alles alleen hoeven doen

De wantrouwige structuur

Je kunt daadkrachtig zijn, snel beslissen en richting geven wanneer anderen twijfelen. Als je je bedreigd of afhankelijk voelt, wil je het liefst zelf de regie houden. Je houdt anderen scherp in de gaten en bewaakt je invloed: je overtuigt, bepaalt hoe het gaat of zet je charme in Je laat liever zien dat je sterk bent dan dat iets je raakt. Zelf de controle houden beschermt je tegen teleurstelling of verraad, maar kan het ook moeilijk maken om hulp aan te nemen en anderen werkelijk toe te laten.

Waar ontwikkeling mogelijk is

Je leert onderzoeken wanneer je op je hoede moet zijn en wanneer er ruimte is om te vertrouwen. Door te delen wat je raakt, steun te vragen en anderen verantwoordelijkheid te geven, hoef je minder op eigen kracht te doen.

Wanneer houd je je groot, terwijl je eigenlijk steun zou willen?

Je hoeft niet iemand anders
te worden om anders te leren
reageren.

Verder kijken dan gedrag

Meer dan een type

Dezelfde reactie kan verschillende achtergronden hebben. Je kunt hard werken om waardering te krijgen, maar ook omdat je moeilijk nee zegt. En soms is er eenvoudigweg te veel werk. Eén gedraging vertelt dus niet het hele verhaal.

Karakterstructuren zijn een manier om te onderzoeken, geen diagnose of vaststaand oordeel. Het model komt uit de lichaamsgerichte psychologie en gaat terug op Wilhelm Reich en Alexander Lowen. In die oorspronkelijke literatuur heten de structuren schizoïde, oraal, symbiotisch, masochistisch, rigide en psychopathisch. Dat zijn historische vaktermen. Daarom gebruiken we namen die beschrijven hoe je reageert. Je kijkt naar wat je doet, wat je voelt en wat er in het contact gebeurt. Ook je lichaam doet mee: je merkt bijvoorbeeld dat je je schrap zet of je adem inhoudt. De vraag is niet alleen welk patroon je herkent, maar vooral wanneer het naar voren komt en wat je dan nodig hebt.

Wil je daar meer van begrijpen? In Word wie je bent beschrijft Tijn Ponjee de zes karakterstructuren aan de hand van herkenbare situaties, achtergrond en oefeningen. Je leest over de kwaliteiten en de lastige kanten, hoe patronen doorwerken in relaties en werk, en wat je zelf kunt doen om er anders mee om te gaan.

Persoonlijk en professioneel

Voor jezelf en in je werk

Wil je je eigen reacties beter begrijpen, prettiger samenwerken of anderen begeleiden? Karakterstructuren bieden vragen waarmee je verder kunt kijken dan het eerste oordeel. Je onderzoekt niet alleen de ander, maar ook je eigen aandeel in wat er gebeurt.

Voor jezelf

Waarom kom je steeds in dezelfde situatie terecht? Onderzoek wat je nodig hebt, waar je grenzen liggen en hoe je anders kunt reageren in je dagelijks leven en relaties.

Coaches en begeleiders

Wat vraagt het patroon van de ander van jouw begeleiding? Leer nauwkeuriger kijken en ontdek ook wanneer je eigen reacties het contact helpen of juist in de weg zitten.

Leidinggevende

Wat doe jij wanneer de druk oploopt? Onderzoek hoe je omgaat met controle, verantwoordelijkheid en feedback, en wat jouw manier van reageren oproept bij anderen.

Teams en organisaties

Waarom belanden jullie steeds in dezelfde discussie? Onderzoek hoe reacties elkaar versterken en wat helpt om verwachtingen, verschillen en verantwoordelijkheden bespreekbaar te maken.

Wil je hiermee leren werken? In de opleidingen van Tijn Ponjee verbind je kennis over karakterstructuren met je eigen ervaringen en praktijk. Je onderzoekt je patronen en oefent met wat je kunt doen in samenwerking, leiderschap of begeleiding.

Begin bij jezelf

Welke patronen herken jij?

Misschien herken je jezelf in meerdere beschrijvingen. Met de gratis test krijg je een eerste indruk van welke karakterstructuren bij jou naar voren komen. Gebruik de uitslag om verder te onderzoeken: wat herken je, wanneer gebeurt het en waar wil je meer van begrijpen?